اين رقم در بيشتر مصادر تاريخى تصريح شده ، برخى گفته‌اند كه چهل هزار تن به نخيله رفته بودند . گفته شده : شمار سپاه امام چهل هزار تن بوده كه به « دير عبد الرحمن » رفته و از آنجا هزار تن همراه قيس بن سعد به عنوان سپاه مقدم اعزام شدند . « 1 » چنين رقمى نمىتواند صحيح باشد ؛ زيرا : اولا روايات تاريخى تصريح دارد كه در ابتداى دعوت حتى يك نفر پاسخ مساعد نداده بود ، چگونه ممكن است كه يك مرتبه شمار آنان تا به اين اندازه افزايش يافته باشد ؟ ثانيا اگر امام ، اين مقدار هوادار و طرفدار داشت ، لازم نبود تا براى جمع‌آورى نيرو به مدائن رفته و خطرى كه در جدايى او با سپاهش وجود داشت ، بر خود هموار كند . ثالثا شمار فراوانى از مورخان كه خبر اعزام را به صورت دقيق گزارش كرده‌اند ، همان عدد دوازده هزار نفر را نقل كرده‌اند . از جملهء آنها يعقوبى ، ابو الفرج اصفهانى و ابن عساكر است . « 2 » رابعا به احتمال قوى منشأ اين قول روايتى مجعول دربارهء شمار كسانى است كه هنگام شهادت على عليه السّلام با او بيعت كرده بودند و قرار بود تا به مقابلهء سپاه شام بروند ، عدد مزبور در آن نقل چهل هزار آمده است . « 3 » به عقيدهء بعضى ، « 4 » اين روايت سبب شده تا كسانى گمان كنند اين افراد آمادهء همكارى با حسن بن على عليه السّلام بوده‌اند ، اگر چه در بيعت اين تعداد با امير المؤمنين عليه السّلام ترديد بسيار وجود دارد . خامسا آن كه با وجود سخنان مكرر امام على عليه السّلام در سرزنش مردم كوفه : به خاطر عدم همراهى در جنگ با شام كه در نهج البلاغه ، و ساير مصادر آمده ، نمىتوان باور كرد كه چنين جمعيتى با فرزند او همراهى كرده باشند . سادسا همان گونه كه بعدا خواهيم ديد ، دليل مهم بر پايى صلح ، عدم همكارى مردم بود . اين مطلب را امام ، مكرر تصريح فرموده و روشن است كه با وجود چهل هزار نفر نمىبايست چنين جملاتى از امام عليه السّلام نقل شده باشد . فرماندهى سپاه امام را عبيد الله بن عباس عهده‌دار بوده است . زهرى به اشتباه ،

--> ( 1 ) . الفتوح ، ج 4 ، ص 153 ؛ الكامل فى التاريخ ، ج 3 ، ص 61 ( 2 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 71 ؛ تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 214 ؛ ترجمة الامام الحسن ، ابن عساكر ، ص 167 ( 3 ) . ذخائر العقبى ، صص 139 - 138 ( 4 ) . صلح الحسن عليه السّلام ، آل ياسين ، ص 123